Η αυθαίρετη μνήμη και η βαθιά λησμονιά
· 11.11.09, 10:10ΜΜ Ελένη Καρασαββίδου-ΚάππαΗ αυθαίρετη μνήμη είναι το πιο βαθύ ανάλογο της απόλυτης λησμονιάς. Συχνά οι Παγκόσμιες Ημέρες Μνήμης χρησιμοποιούνται με τρόπο που μπορεί να θυμίζει την αξία αυτής της σύγκρισης. Όπως η 18η Νοέμβρη είναι Ημέρα αφιερωμένη Ενάντια στην Ομοφοβία, έτσι και η 3η του Δεκέμβρη είναι Παγκόσμια Ημέρα Αφιερωμένη στα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες. Στην διάρκεια των «Παγκόσμιων Ημερών» που έχουν θεσμοθετηθεί, εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, εκπομπές και δηλώσεις, σε όλη την Ευρωπαϊκή Ήπειρο πχ, θα φέρουν στο προσκήνιο τα ζητήματά «κάποιων ανθρώπων», στην πλέον χρήσιμη λειτουργία μιας τέτοιας ημέρας. Αλλά, την ίδια στιγμή, θα συντελέσουν σε μια (ημερήσια μάλιστα) εντός μα κι εκτός οθόνης «μιντιοποίηση» του ζητήματος, μειώνοντας τα «όρια» μιας αξίας («ανοχή») κι ενός «κοινωνικού καθήκοντος» («δημιουργική ενσωμάτωση») που θα ’πρεπε να κρατούν όλον τον χρόνο.
Είθισται, άλλωστε, τέτοιες ημέρες Μνήμης, να χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικά εργαλεία αποδοχής ενός ανάλγητου καθημερινού «παρόντος» ατομικής ιδιώτευσης και θεσμικής αδιαφορίας, μέσα από εύκολες δράσεις αποενοχοποίησης μας απέναντι στον μακρινό ή υποδεέστερο «άλλον», που με τρόμο κοιτάμε κάθε πιθανή μετάλλαξη του σε «άλλον κοντινό». Δεν μπορεί να μας αφορά στ αλήθεια, αφού «θα χαλούσε την γιορτή». Και θα χαλούσε την γιορτή με τον ίδιον τρόπο που οποιαδήποτε αληθινή θέαση του ρημαγμένου προσώπου της Κωνσταντίνας Κούνεβα θα χαλούσε την πέψη σε οποιοδήποτε «γκαλά» βραβεύεται η τάδε «πανέμορφη τιβι περσόνα» ως; «γυναίκα της χρονιάς», σέρνοντας την καλή κοινωνία μπροστά στον καθρέφτη της. Το κέλυφος δεν θέλει και πολύ για να καταρρεύσει, ιδίως όταν, (είτε σε «γκαλά», είτε σε ιδιοτελή «Ευρωπαϊκά προγράμματα ενσωμάτωσης»), οι «τιμώμενοι» με μια (στιγμιαία ή μεσοπρόθεσμη μα πάντως πρόσκαιρη) «διασημότητα», γίνονται εμπορεύματα σταμπαρισμένα μ ένα όνομα στο βάθος ξένο, απόμακροι κι ακατανόητοι ακόμη κι απ τον ίδιον τους τον εαυτό.
Αλλά το «εμπόρευμα» δεν πρέπει να κυοφορεί Μνήμη γιατί η μόνη του ουσιαστική προσδοκία είναι να επανακυκλοφορεί. Έτσι, σ έναν κόσμο που οι ομάδες που παράγουν είτε ύλη είτε διανόηση κατηγορούν για όλα τους μικροαστούς, την ίδια ώρα που πλάθουν τις παραγωγές στα μέτρα τους, καμιά ημέρα Μνήμης στην «πλούσια σε εκδηλώσεις» Ευρωπαϊκή Ήπειρο δεν επιλέγει να θυμάται ότι ήταν ακριβώς η ομάδα των ΑΜΕΑ, στην οποία εφαρμόστηκε το πρόγραμμα Aktion T4, vαζιστικό παραπρόγραμμα που στόχευε στο να ελαφρύνει τα έξοδα του «κράτους πρόνοιας» μα να αυξήσει κάποια χρόνια τα έσοδα των κηδειών, στο πιο ακραίο σύστημα θεσμοθετημένου κέρδους που εμφανίστηκε ποτέ. Κι εφαρμόστηκε με την απίστευτα μεγάλη συνδρομή ιατρών, πανεπιστημιακών, καλλιτεχνών και διανοοούμενων που συμμετείχαν στην τεράστια τουρνέ της έκθεσης «το Θαύμα της Ζωής» στα τέλη του 30, που ειρωνικά θα έσπερνε μαζικά τον Θάνατο σε λίγα χρόνια.. Ομάδων που στήριξαν το ναζιστικό καθεστώς (ή όποια άλλη εξουσία) για να κρυφτούν μεταπολεμικά πίσω από τις «συλλογικές ευθύνες των μικροαστών». Και κανείς σχεδόν δεν επιλέγει να θυμάται πως ήταν η ομάδα των LGTB που μοιράστηκε την μοίρα των Εβραίων, των τσιγγάνων, των σλάβων και των αριστερών στα στρατόπεδα του θανάτου. Κι ακόμη περισσότερο κανείς και καμιά δεν θέλει οργανωμένα να θυμάται πόσες παραφυάδες του Aktion T4, μέσω της κεκαλλυμένης ευγονικής, επιβίωσαν κι επιβιώνουν σε προγράμματα πολυεθνικών εταιριών που εφαρμόζονται στον «μακρινό τριτοκοσμικό άλλον» εκτός των τειχών, την ίδια ώρα που η Ευρώπη Φρούριο αποενοχοποιείται με το αζημίωτο, αποδεχόμενη τον μακρινό άλλον εντός των τειχών της. «Η κοινωνία ήταν ολοκληρωμένη πριν τον ολοκληρωτισμό», έγραψε σωστά ο Αντόρνο στα Μίνιμα Μοράλια, θυμίζοντας μέσω της ανυπόκριτης Μνήμης, πως η αφηρημένη ουτοπία παραείναι συμβιβάσιμη με τις πιο ύπουλες ροπές της κοινωνίας
Γιατί οι ομάδες αυτές, ιδίως η ομάδα των ΑΜΕΑ που προσεγγίζεται μέσα από έναν εύκολο απολιτίκ οίκτο (διαχεόμενον μέσα από φιλάνθρωπες φωτογραφίες πολιτικών και καλών κυρίων και κυριών στα Μίντια), μα κι η ομάδα των LGTB που προσεγγίζεται μέσα από ένα εύπεπτο απολιτίκ χιούμορ, (διαχεόμενο με αφορμή τις μιντιακές καρικατούρες τους) είναι κυριολεκτικά φορτωμένες με πολιτική σημασία. Σημασία που θέλουν να διαχειριστούν όχι προς όφελός των ιδίων, αλλά κατά το δικό τους δοκούν, πολλοί ενταγμένοι, μα και πολλοί ανένταχτοι της πιο εξουσιαστικής «αντιεξουσίας». Κάπου ανάμεσα το ανθρώπινο πρόσωπο με τις ρημαγμένες ελπίδες, όπως κι η αυταξία των δικαιωμάτων του, χάνεται κι «ο άλλος» από εμπόρευμα του καπιταλιστή, γίνεται χρησιμοθηρικό εργαλείο του είδους εκείνου του «αντιεξουσιαστή», που δεν θέλει να μεταβάλλει τίποτε, το οποίο θα του στερούσε την δυνατότητα του ψόγου και άρα της ναρκισσευόμενης «ανωτερότητας» του.
Οι Παγκόσμιες Ημέρες, έτσι, κυοφορώντας μια υστερική αυτοκατανάλωσή, (όπως και κάποιες «επαναστατικές» πορείες) μπορούν και πρέπει να δικαιώνονται όταν γίνονται αφορμή ώστε «η αυτοκριτική του Λόγου (να) είναι η πιο γνήσια ηθική του.» (ό.π.). Θυμίζοντας στους εν δυνάμει πολίτες, έστω και μια φορά τον χρόνο, πως κάθε επιτηδευμένη φροντίδα «χαραμίζει την ανιδιοτελή ενεργητικότητα που είναι η μόνη που μπορεί να διαρκέσει.» Κάθε μέρα και κάθε στιγμή. Όλον τον υπόλοιπο καιρό.
* * *
Ωραίο κείμενο – επιφυλάσσομαι να το κλέψω στο μέλλον.