Φτώχεια και κοινωνική δικαιοσύνη
· 20.02.10, 08:07ΜΜ Ελένη Καρασαββίδου-ΚάππαΤο Νοέμβρη του 2007, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανακήρυξε την 20 Φλεβάρη σε Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Δικαιοσύνης. Η ημέρα αυτή, που επρόκειτο να πρωτοδιοργανωθεί σε παγκόσμιο επίπεδο πέρυσι, συνδέθηκε άμεσα, από την 24η συνεδρία της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, με το Παγκόσμιο Φόρουμ Κοινωνικής Ανάπτυξης. Όπως σημειώθηκε η κοινωνική ανάπτυξη και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι εξαιρετικά αλληλένδετες έννοιες.
Δείχνει περίεργο να υπάρχει η ανάγκη να αναγνωριστεί τόσο κεντρικά αυτό το γεγονός μετά από 20 χρόνια όπου η κοινωνική ανάπτυξη είχε θεωρηθεί το νέο «θεολογικό» αυτονόητο στον κόσμο της αγοράς, πλήρως απελευθερωμένο από έννοιες όπως η κοινωνική δικαιοσύνη, ή μάλλον προβαλλόμενο ως ο αντιθετικός πόλος της. Όμως η κατάρρευση, τόσο σύντομα!, του θαυμαστού νέου κόσμου με τα συντριπτικά αποτελέσματα που αρχίζουν να ξεπροβάλλουν, επέφερε την ανάγκη η οικονομία και η οικονομική θεωρία να ξαναθυμηθούν κάποιες ηθικές διαστάσεις που θεωρήθηκαν τόσο «μπανάλ» στο τέλος του 20ου αιώνα.
Κι όμως, δεν είναι αλήθεια πως ο νεοφιλελευθερισμός δεν χρησιμοποίησε κι ο ίδιος το πεδίο της «ηθικής» για να εδραιωθεί. Η απόλυτη ανακήρυξη ενός «δικαιώματος» ως αυτονόητου για την ισχυρή ομάδα (και όχι μόνο στο πεδίο της οικονομίας…) περνάει πάντα από την ενοχοποίηση του ίδιου δικαιώματος στις άλλες ομάδες, ώστε ο χώρος «κοινωνικής και ηθικής διαχείρισης του» να εκχωρηθεί πλήρως σε επίπεδο τόσο πρακτικό όσο και ιδεολογικό.
Στην Ελλάδα, π.χ., χιλιάδες φορές έχει χρησιμοποιηθεί ως θέσφατο (άρα αδιαπραγμάτευτο, εκτός πολιτικής κριτικής επιχείρημα) ότι πληρώνουμε τα ελλείμματα που δημιούργησε η δημοσιονομική πολιτική της πρώτης Παπανδρεϊκής περιόδου. «Έδωσε στις λαϊκές μάζες και βουλιάξαμε οικονομικά», λένε στα τηλεπαράθυρα εκπρόσωποι τάξεων ή επαγγελμάτων που αμείβονται δυσανάλογα πλουσιοπάροχα. Όμως όποιος ξύσει κάτω από την επιφάνεια θα βρει πως για τα ελλείμματα δεν φταίνε τα ΚΑΠΗ, τα – τότε – Κέντρα Νεότητας, τα Μεταλυκειακά, η απόπειρα του ΕΣΥ σε οικισμούς της περιφέρειας ή τα ΔΗΠΕΘΕ. Όπως για τα ελλείμματα δεν φταίει ο μέσος εργαζόμενος του όποιου ταμείου. Όταν (και μάλιστα αυτό συνεχίστηκε δίχως εξαίρεση και στην πρώτη ΠΑΣΟΚική περίοδο) εξαφανίζονταν «δις» από διαπλεκόμενους, δις είτε του σχεδίου Μάρσαλ παλαιότερα, είτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης πιο πρόσφατα.
Όπως σημείωνε ο Κ. Μοσχονάς τον Οκτώβρη του 2007 στην «Ε», η Ελλάδα είναι η φτωχότερη όσον αφορά τους πολίτες της χώρα της ΕΕ, με το 21% των πολιτών να ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, έχοντας εισόδημα κατώτερο του 60% του μέσου εθνικού εισοδήματος. Κι αποτελώντας την ίδια στιγμή, να συμπληρώσουμε εμείς, οι ίδιοι τους μόνους (εκ των πραγμάτων) συνεπείς αναλογικούς χρηματοδότες του κράτους.
Σε πρόσφατο άρθρο του ο νυν ιδεολογικός σύμβουλος του Γ. Παπανδρέου Ν. Κοτζιάς σε εφημερίδα της περιφέρειας, σωστά σημειώνει (και το ζούμε με τα μπλόκα, δίκαια ή άδικα είναι ζητούμενο άλλης κουβέντας) πως οικονομική πολιτική που δεν απαντά στην σκληρή αυτήν κοινωνική πραγματικότητα, είναι μια πολιτική που χαράσσεται μάταια, αφού αρκούν λίγες ημέρες πανελλαδικής απεργίας για να τιναχτεί ο προϋπολογισμός στον αέρα… «Δεν υπάρχει Ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη» λέει το γνωστό σύνθημα, εκπορευόμενο από στόματα που έχουν απορρίψει τον παλιό, καλό, σοβαροφανή λαϊκισμό της ενοχοποίησης των λαϊκών μαζών. Και η Α. Διαμαντοπούλου, για να μείνουμε στους κυβερνώντες που έχουν σήμερα την ευθύνη του σχεδιασμού, σημείωνε ως επίτροπος στην ΕΕ: «Ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι ένα ζήτημα που αφορά τους ανθρώπους. Πως μπορεί να γίνει αλλιώς όταν υπάρχουν 60 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ σήμερα που είναι φτωχοί ή διατρέχουν τον κίνδυνο της φτώχειας»… Κι αν είναι 25 εκατομμύρια οι νέοι άνεργοι το 2010, κι αν τα 10 εξ αυτών είναι σε χώρες μέλη του ΟΟΣΑ σύμφωνα με τον ΓΓ του οργανισμού Άνχελ Γκουπιά, ας σκεφτούμε πόσο εργαζόμενος μπορεί να θεωρηθεί ένας άνθρωπος που υποπληρώνεται και δεν μπορεί να συντηρηθεί, κάτι που αποτελεί κοινωνικό φαινόμενο στην Ελλάδα…
Τώρα λοιπόν που, για να επιτείνει το νόημα της απόφασης του ΟΗΕ, η ΕΕ έχει ανακηρυχθεί το 2010 σε Ευρωπαϊκό έτος κατά της φτώχειας και το Υπουργείο Εργασίας έχει καλέσει ήδη σε διάλογο όσους κατ’ ευφημισμό τσουβαλιάζονται ως «κοινωνικοί εταίροι», τώρα που κεντρικές εκδηλώσεις για το θέμα λαμβάνουν χώρα παρουσία και συμμετοχή υπουργών, καλό είναι να θυμόμαστε πως όταν έγινε απόπειρα για να βαθύνει το κράτος πρόνοιας στην Ελλάδα (1981-1984) ήταν άλλα φαινόμενα, άλλες «ομάδες» κι άλλες «αδυναμίες» που βάθυναν τα ελλείμματα. Αν δεν γίνει μια μεστή στροφή στην οικονομική αντίληψη, αν δεν κυνηγήσουν αυτά και αυτούς, τότε όσα ενοχικά επιχειρήματα κι αν εκτοξεύονται από τα τηλεπαράθυρα, θα έρχεται η ώρα που θα τινάζεται πάντοτε ο προϋπολογισμός στον αέρα…
* * *
εξαιρετικο