Ο Ιησούς κι ο αποδιοπομπαίος τράγος
· 01.04.10, 01:20ΜΜ Ελένη Καρασαββίδου-ΚάππαΚι όμως «ο Αίρων τις αμαρτίες του κόσμου» δεν είναι μία καινοφανής ιδέα του Θεού αλλά μία παλιά ιδέα του ανθρώπου. Η τελετουργική εξόντωση ανθρώπων και ζώων είναι μία από τις παλαιότερες πράξεις της ανθρώπινης κοινωνίας και νοηματοδοτεί μία τάξη συνόρων, μία αρχική πράξη ακύρωσης (του ενός ή συνηθέστατα της μιας) και μέσω αυτής αποδοχής (των υπολοίπων). Πράξη που στοχεύει στην εγκαθίδρυση του «ορθού» μέσα από τον εξοβελισμό του «ακάθαρτου» και σε κανονιστικά πρότυπα συμπεριφοράς, τα οποία επιβάλλεται να διατηρούνται πάση θυσία αφού έχουν «ιεροποιηθεί» με συμβολικό αίμα… Όπως έχει επισημανθεί οι ιεροτελεστίες των πρωτόγονων υπάρχουν, μεταμφιέζονται κι επιβιώνουν γιατί είναι μέρος του μηχανισμού μέσω του οποίου συντηρείται στη ζωή κάθε «ευνομούμενη κοινωνία», εξυπηρετώντας την εγκαθίδρυση κάποιων θεμελιακών κοινωνικών αξιών.
Η ιδέα αυτή, που στοχεύει μέσω της ενοχής και του τρόμου να θεσμοθετήσει την απελπισία μεταμφιέζοντάς τήν σε αδιάλλακτο ενθουσιασμό, εμφανίζεται τόσο στις μονοθεΐστικές όσο και (αντίθετα με τον δημοφιλή μύθο) στις πολυθεΐστικές θρησκείες. Κι αποδεικνύει την βαθιά ικανότητα του ανθρώπου να μετατρέπει τα διαφορετικά πλάσματα σε αντικείμενα μεταβίβασης της δικής του ενοχής και των βασάνων.
Οι Caffres της Ν. Αφρικής συνήθιζαν να φέρνουν έναν τράγο μπροστά σε κάποιο βαριά άρρωστο και να εξομολογούνται τις αμαρτίες του χωριού πάνω του, ρίχνοντας του σταγόνες από το άρρωστο αίμα, πριν το αφήσουν να πεθάνει στην έρημο, μακριά κι έξω από τα συμβολικά σύνορα του αποκαθαρμένου τους τόπου. Στην αρχαία Ελλάδα του 6ου π.Χ. αιώνα, όταν μια πόλη υπέφερε από συμφορά, διάλεγαν τον πιο παραμορφωμένο των ανθρώπων για να επωμιστεί όλα όσα προσέβαλαν κα υπήρξαν τιμωρητικά για την κοινότητα, κι αφού τον φίλευαν και οι ιερείς τον χτυπούσαν στα γεννητικά του όργανα τον έκαιγαν στην πυρά. Ακόμη και στην αρχαία Αθήνα συντηρούσαν έναν αριθμό ατόμων από τις κατώτερες τάξεις ως «ανθρώπινο στοκ» σε περίπτωση που χρειαζόταν κάποιος συμβολικός ένοχος (κάποιοι από τους οποίους προσφέρονταν μάλιστα κι εθελοντικά προτιμώντας τις τιμές και τις τροφές ενός χρόνου από μία ζωή ταπεινώσεων) και στην γιορτή των Θαργηλίων θανατώνονταν ένας άνδρας και μία γυναίκα (από τις κατώτερες τάξεις πάντοτε) για την επίτευξη του εξαγνισμού. Ενώ παρόμοια περιστατικά συνέβαιναν και στον Αραβικό κόσμο με συμβολική χρήση της καμήλας, αλλά και εισχώρησαν βαθιά μέσα στην κοινωνία της Δύσης, μεταμφιεσμένα σε κυνήγι αλλόθρησκων (ιδίως Εβραίων) και μαγισσών (ιδίως γυναικών, στο πλέον κρυμμένο ολοκαύτωμα της ιστορίας).
Η τελετουργική όμως κορύφωση όλων αυτών σε σχέση με την παράδοση της Μέσης Ανατολής που γέννησε την συμβολική ιδέα του Μεσσία, και μέσα σ’ αυτή και του Ιησού, υπήρξε το Yom Kippur. Την ιερή αυτή ημέρα ένας συμβολικός τράγος επωμιζόταν στους ώμους του τις αμαρτίες του λαού και του κόσμου πριν εξοβελιστεί στην έρημο, μέρος μίας σειράς αιματηρών ή αναθηματικών θυσιών που περιγράφονται στο Λευιτικό.
Σε αυτό το πλαίσιο ο Ιησούς ο Ναζωραίος δεν επινόησε, ούτε «παρέλαβε εκ Θεού», την ιδέα να άρει τις αμαρτίες του κόσμου θυσιαζόμενος για τους υπόλοιπους, μα εμπνεύστηκε κι ακολούθησε (κι αναβάθμισε από θρησκευτική τελετή σε θρησκεία) την παράδοση του τόπου του και του καιρού του, γινόμενος ο κορυφαίος αποδιοπομπαίος τράγος όλων των εποχών…
Οι τελετουργικές ανθρωποφαγίες δεν έπαψαν ποτέ κι επανέρχονται διαρκώς μέσα στις λειτουργίες της οικογένειας, (βλέπε αόρατη ενδοοικογενειακή βία μα και παιδική κακοποίηση που καλύπτεται συνήθως με πέπλο σιωπής κι από τους δυο γονείς ώστε να διατηρηθούν τα σύνορα, ώστε να διατηρηθεί η μικρή «κοινωνία», ενώ «θα με φας εσύ»… τονίζει ο θυσιαζόμενος γονιός στο αχάριστο παιδί του) της εκπαίδευσης (συνεπής αποκλεισμός όσων δεν κατέχουν το ορθό πολιτιστικό ή εθνικό «κεφάλαιο»), του θεσμικού νόμου (βλέπε σύγκρουση Κρέοντα – Αντιγόνης) ή των αντιδράσεων εναντίον του (βλέπε απάνθρωπες πράξεις στ’ όνομα του ανθρωπισμού) με συμβολικά θύματα τους Άλλους, (τους κατώτερους στη βαθμίδα, π.χ. μετανάστες ή ομοφυλόφιλους οι μεν χωροφύλακες οι δε, που μπορούμε να τιμωρήσουμε μεταβιβάζοντας την προσωπική ενοχή και προσωποποιώντας επάνω τους την πολύ ευρύτερη κοινωνική αμαρτία) σε μια εσωτερική ιεραρχία απονομής ενοχών ή προνομίων. Όσο πιο απόλυτες πιο αναγκαίες κι άρα πιο ολοκληρωτικές προβάλλονται αυτές οι αξίες (της θρησκείας, της οικογένειας, της ηθικής, της επανάστασης κλπ), τόσο η διατήρησή τους γίνεται πιο αδιάλλακτη, αφού πρέπει ν’ αποδεικνύεις την αγάπη σου στις αξίες που επέβαλλαν την υπέρτατη θυσία του θυσιαζόμενου, (και του εαυτού σου εφόσον τις ακολουθείς) εξοβελίζοντας από τα συμβολικά σύνορα του εαυτού και του κόσμου σου, όλες τις παρεκκλίσεις. «Ο Χριστιανισμός θα μπορούσε φυσικά να εμπνεύσει την μεγαλύτερη ανεκτικότητα από όλες τις θρησκείες, αλλά μέχρι σήμερα οι Χριστιανοί υπήρξαν οι πιο αδιάλλακτοι», έγραψε ο Βολταίρος, εντοπίζοντας αυτό το ρεύμα της ομοιότροπης (ποτέ αντίρροπης) ανεκτικότητας κάτω από την «καλοσύνη». Η σταύρωση δεν ήρε (δυστυχώς) τις αμαρτίες του κόσμου παρά τις (όπως έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε) προθέσεις του αυτόκλητου σωτήρα Εσταυρωμένου. Τις πολλαπλασίασε, αφού εκατομμύρια σταυρώθηκαν για ν’ απαντηθεί (και ν’ απατηθεί) ο δικός του σταυρός στις ποικίλες πολιτικές, ηθικολογικές και πολιτικές μεταμφιέσεις που ακολούθησαν. Και πως όχι; Οι κανόνες αυτοί, όπως θεσπίζονται από ένα είδος ζώου εξαιρετικά έμπειρου στις χρήσεις της συμβολικής πράξης θα θυμίζουν διαρκώς την μεγάλη μας διαφυγή, και την μεγάλη μας κατάρα. Μια σταύρωση δίχως ανάσταση, ώσπου αντί της μεταβίβασης να αποδεχτούμε κριτικά τον κόπο της «παλιάς, καλής» προσωπικής ευθύνης και μέσω αυτής μιας συλλογικής δράσης όχι συμβολικών συνόρων μα συμβολικών δυνατοτήτων.
Τότε η Aποκαθήλωση των «ιερών» κι όχι η σταύρωση, θα αποδειχτεί ο συντομότερος δρόμος για τον «ουρανό».
* * *
Μου αρέσει πολύ που δείχνει την αντίφαση μεταξύ του ιστορικού Ιησού και όσον τον χειρίστηκαν εκ των υστέρων απατώντας όπως λέει και τον Σταυρό του! (κάτι που στη συντόμευση του tvxs δεν φαίνεται…) Μπράβο παιδιά!