Αλβανική ποίηση στην Ελλάδα
· 09.02.05, 08:39ΠΜ Ελένη Καρασαββίδου-Κάππα«Δεν αποδεικνύει
κανείς την αξία ενός
εμπειρικού νόμου παρά όταν κάνει το νόμο αυτό
βάση για ένα συλλογισμό.
Δεν κατοχυρώνει κανείς ένα συλλογισμό
παρά όταν κάνει το συλλογισμό αυτό
βάση για ένα πείραμα.»
(Gaston Bachelar, «To Νέο Επιστημονικό Πνεύμα»)
«Μα το άλογο, αχ το άλογο! Με το όνειρο
είχε πάει στα χάνια τ’ ουρανού»
«Εκείνοι έφυγαν χωρίς να γυρίσουν το κεφάλι πίσω
Χωρίς να ρωτούν για τα δάκρυα των μανάδων
τα περβάζια
τα κατώφλια
και τις πέτρες που έτρεμαν
κάτω από το βάρος της απομάκρυνσης
Εκείνοι έφυγαν μπερδεμένοι μες τις ψυχές σαν κύματα
Χωρίς να γυρίσουν το κεφάλι στα βουνά – κόκκαλα μένοντας
Σα να φοβόντουσαν πως η βαριά σκιά τους
θα τους γύριζε πίσω ξανά»
(Magdalena Lani, Largim, Απομάκρυνση).
Η δεκαετία του ’90 χαρακτηρίστηκε από το φαινόμενο της μαζικής προσέλευσης Αλβανών μεταναστών στην Ελλάδα. Κομμάτι της ευρύτερης μετανάστευσης που παρατηρήθηκε προς τη δυτική Ευρώπη μετά την κατάρρευση του υπαρκτού κομμουνισμού, δημιούργησε την ανάγκη «επαν-ορισμού» του ατομικού και συλλογικού μας εαυτού, υπό το πρίσμα της αμεσότερης και πιο επώδυνης συνύπαρξης με τον «άλλον».
Ο Δυτικός πολιτισμός, έχοντας να αντιμετωπίσει κριτικές αντιλήψεις για τη «νέα» πραγματικότητα, το εύρος των οποίων φτάνει από τον κίνδυνο της «εξαφάνισης του εαυτού» (και της «θεραπευτικής» του δύναμης) μέχρι τη «συγκρότηση» ενός ‘νέου’» (και «καλύτερου»), φόρτισε τον «Άλλον» με πλήθος ετερόκλητων κοινωνικών και μεταφυσικών εννοιών και πολιτικο-θρησκευτικών διακηρύξεων. Συνέχεια αυτών που διαμορφώνουν με τόση ενάργεια «την αφήγηση του Εαυτού» (Cox,1996, σελ.127) από τον Μεσαίωνα κι ύστερα.
Συμβάλλοντας σε αυτό η «νέα κοινωνιολογία», δημιούργησε με τη σειρά της μια νέα προοπτική στις μεθόδους ανάγνωσης, δημιουργίας και εύρεσης του πολιτιστικού μηνύματος, αφού θεώρησε πως τα σύμβολα αποκτούν τη σημασία τους με βάση όχι μόνο τις ιδιότητες του αντικειμένου, αλλά σύμφωνα με τα «νοήματα» και τα «συναισθήματα» που τους αποδίδει, ή «επενδύει» σ’ αυτά, η κοινωνική ομάδα. Κι αυτή η επένδυση δεν είναι άσχετη με τα ιδεολογήματα που έχουν καθιερώσει ως «αυτονόητα» οι κοινωνικο-πολιτικές συντεταγμένες, αφού τόσο τα «νοήματα», όσο και τα «συναισθήματα», αντικατοπτρίζουν τις αξίες και τις στάσεις της ομάδας, τα οποία διαμορφώνονται όχι μόνο από τις προσδοκίες των υποκειμένων της φυσικά, αλλά και από την κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα και τα πρότυπα που αυτή μεταφέρει.
Η αποδοχή, κατά συνέπεια, ότι η μελέτη των αναπαραστάσεων μπορεί να προσφέρει στην κατανόηση των κοινωνικών λειτουργιών και των σχέσεων εξουσίας ή υποταγής που περικλείουν, ανέδειξε την σχέση μεταξύ των κοινωνικών δομών και των συμβολικών μορφών σε σημαντικό πεδίο της κοινωνικής και ανθρωπολογικής έρευνας τα νεότερα χρόνια. Από την άποψη αυτή το «ύστερο μεταναστευτικό ρεύμα» της δεκαετίας του ’90 όχι μόνο επηρέασε τις κοινωνικο-οικονομικές δομές και το σχετικό εποικοδόμημα, αλλά και την εγχώρια λογοτεχνική παραγωγή, δημιουργώντας πχ στον χώρο του παιδικού βιβλίου ιστορίες «μεταναστευτικής λογοτεχνίας».
Αυτή η λογοτεχνική παραγωγή, ή αν θέλετε η συμβολική άρθρωση της αντικειμενικής (;) πραγματικότητας την οποία ο/η καθένας/μια βιώνει με βάση τα υποκειμενικά (;) ιδιοσυγκρασιακά του/της χαρακτηριστικά, διαπέρασε όπως ήταν φυσικό όλους τους συμμετέχοντες της ελληνικής πραγματικότητας ανεξάρτητα από φυλή ή φύλο. Έτσι, σκεφτήκαμε ότι θα άξιζε να μελετήσουμε τα «σύμβολα», τα «νοήματα» και τα «συναισθήματα» που καθρεφτίζονται στην ποιητική παραγωγή των Αλβανών ποιητών στην χώρα μας και τον (τους) τρόπους που καθρεφτίζονται σε αυτήν πλευρές της νέας και πολυσχιδούς ιστορικής και κοινωνική πραγματικότητας.
Σε αυτήν την κατεύθυνση φιλοδοξεί να συμβάλλει η παρούσα έρευνα.